In de engste familiekring

Af en toe moet je es een kleine pauze nemen. Dus, na bijna twee jaar, wordt het wel weer eens tijd een stukje voor dit blog te produceren. Met zo'n langdurig intermezzo zou u licht de indruk kunnen krijgen met een folivora* te maken te hebben. Niets is minder waar. De afgelopen periode heb ik gebruikt om de geschiedenis van mijn familie, en in iets beperktere mate, die van mijn betere wederhelft, op papier te zetten en daar een boek van te laten maken. Mede dank zij de boekmaker (wedden dat het geen anglicisme is?) is het een mooie uitgave geworden, gedrukt op mat Silk machine coated 130 grams papier dat zeer geschikt is voor zowel tekst als foto's. Ik heb een traditionele, prettig lezende letter gebruikt: de Times New Roman.

De oplage is zeer bescheiden dus potentiële kopers moet ik teleurstellen, het blijft binnen de familie.

Over tot de orde van dit blog. Ik heb al eerder geschreven over mijn misschien wat merkwaardige gewoonte om rouwadvertenties met aandacht te bezien. Dan vallen mij soms teksten op die ik bijzonder vind of die je misschien ook wel wat anders dan bedoeld zou kunnen uitleggen. Ook namen zijn in de context van het in de rouwadvertentie gestelde soms zeer toepasselijk, vind ik.

Om met die laatste categorie te beginnen, als je iets veel te vroeg doet, heb je kennelijk de wekker niet gezet.

Bij sommige teksten denk je misschien nog dat het onbedoeld wordt neergepend. Maar bij de volgende kan dat toch al haast niet het geval zijn.

Bij het heengaan van een veldsporter vind ik dit wel een goedgekozen tekst.

Deze valt in dezelfde categorie.

Tot tweemaal toe het woord 'dierbaar' gebruiken, dat kan in dit geval haast geen toeval zijn.

Door bepaalde omstandigheden zijn achternamen soms toepasselijker dan je bij de geboorte van een betrokkene misschien zou denken. Een boomkweker die trouwt met een mevrouw Bos, iemand met de naam Huisjes die overlijdt in Huizen (NH), het komt allemaal voor.

Ook de dokter wil nog wel eens bedacht worden, maar niet altijd in positieve zin. Soms valt het in de categorie milde kritiek ...

... en soms wordt er, in dit geval na 13 jaar, fors uitgehaald.

Ook anderen komen aan de beurt.

Zeker in deze tijd vinden crematies en begrafenissen, al dan niet op verzoek van de overledene, plaats in besloten kring, in kleine kring, in beperkte kring of in de familiekring. De volgende kwam ik nog niet eerder tegen.

Het was kennelijk nodig om dit wat archaïsche taalgebruik te bezigen (sic). Als je het zo leest dan moet je wel tot de conclusie komen dat niet de hele familie welkom was.

Soms wordt een rouwadvertentie voorzien van de tekst 'in plaats van kaarten'. Zo te lezen is de persoon die onderstaande mededeling heeft geplaatst, ook op die wijze geïnformeerd over het heengaan van een bekende.

Als je wordt overvallen door de mededeling dat de overledene al begraven is, dan kan je altijd nog op bezoek bij de notaris. Het kon nog wel eens druk worden daar.

In een volgend blog meer over het onderwerp 'rouwadvertenties'. Hiernanogmaals dus.

*

Fotocredit: Door Stefan Laube (Tauchgurke) -
Eigen werk (Stefan Laube) Originally
uploaded at de.wikipedia.org: 2004-10-02
02:26 by Tauchgurke

Met leedwezen delen wij u mee...

Mijn waarde Echtgenoot WILLEM SNEP, Emeritus Predikant te Wilsveen,
Stierf deeze morgen aan een uitteerende Ziekte, in de ouderdom van 55
Jaaren: dit verlies het zwaarste dat mij en mijn eenig Zoontje, in mijn
leeven immer kon overkomen, stort mij in de uiterste droefenis, dewijl ik
daardoor van den braafsten Echtgenoot, en mijn Zoon van den teder-
hartigsten Vader berooft ben, ten volle overreed zijnde van de deelneming
mijner Familie en goede Vrienden; verzoeke van Rouwbeklag door Brieven
verschoont te blijven.
VOORBURG                                                                     JOHANNA BOUMAN
den 30 Maart 1795                                                         Wed. WILLEM SNEP

Rouwadvertenties zijn al zo oud als de weg naar Rome. Hoewel, hoe lang die weg al bestaat, daar heb ik eigenlijk ook geen idee van. Maar omdat de Romeinen hier al aan het begin van onze jaartelling rondreisden, zal die weg mogelijk dezelfde zijn als die van Rome hier naar toe. Terug naar de mededelingen van rouwbeklag zoals ze vroeger ook wel heetten. Ik weet niet wanneer de eerste advertentie is verschenen maar dat zal zo tegen het eind van de 18e eeuw geweest zijn. Hierboven een fraai voorbeeld* van een weduwe die nu "in de uiterste droefenis gestort" is. Veelal werd (en wordt) de advertentie gebruikt om allerlei mededelingen te doen. De doodsoorzaak is er een van, hier is dat een "uitteerende Ziekte". Een zinsnede, die je ook altijd in advertenties uit die tijd tegenkomt, is de opmerking dat men expliciet verzoekt van (schriftelijk) rouwbeklag verschoond te blijven. Impliciet gaf men daarmee aan de eerste 10-14 dagen na het overlijden contacten niet op prijs te stellen. Ook nu nog valt er van allerlei wetenswaardigs uit de familieberichten op te maken. Soms zijn die mededelingen wat ondoordacht, krijgen ze een heel andere betekenis of worden er oude rekeningen vereffend. Hierna wat hedendaagse voorbeelden.

De uitdrukking Tjonge jonge wordt voor mijn gevoel toch vaak gebruikt op een wat sarcastische toon. Zo van 'Nou, nou, het is me wat! Maar niet heus.'. Daarom zou ik zo'n term nooit in een context gebruiken waar van sarcasme geen sprake is, zeker niet met deze zinsconstructie. Maar het zou natuurlijk ook kunnen dat...

Nou is crematie al ruim honderd jaar een geaccepteerde wijze van lijkbezorging maar meestal laten we dat doen door mensen die daarin gespecialiseerd zijn. Edoch, de participatiesamenleving schrijdt voort. Er blijken al mensen te zijn die de lijkverbranding zelf ter hand willen nemen. Anders heb je het niet over We gaan cremeren, zou ik denken.

In onderstaande advertentie gaat het over een Prof. Dr. betrokken bij de Universiteit van Amsterdam. Voor de schrijver van deze tekst zou een opfriscursusje Nederlands echter geen kwaad kunnen. Een toegeweid bestuurslid zoek je misschien eerder in Wageningen.

Het moge duidelijk zijn dat iemand die in het harnas sterft, achter zijn bureau of leunend op z'n schoffel de geest heeft gegeven. Maar wat te denken van iemand die in zijn harnas sterft? Dat moet, ook gezien de rest van de tekst, welhaast een ridder zijn die in het strijdperk gebleven is.
.

Hieronder nog een geval waarbij verwisseling van de woorden zijn en het een wereld van verschil maakt. Iemand die zich prettig voelt is op zijn gemak. Maar iemand die op het gemak is, bevindt zich op het toilet. En dat zal in onderstaande tekst niet de bedoeling zijn.

Voor wie werkzaam is geweest in de wereld van de actieve levensbeëindiging, is het tijdstip van overlijden een voorspelbaar gegeven geworden. Dan is het ook begrijpelijk dat je collega's er ondersteboven van zijn wanneer je er onaangekondigd tussenuit knijpt.

Laten we zeggen dat deze mededeling voor meerdere uitleg vatbaar is.

Hetzelfde geldt voor dit wat treurig bericht.

Een gynaecoloog die oog had voor de positie van de vrouw. Je verwacht toch niet anders van zo iemand?

Dan nog de waarschuwing dat je bepaalde tekstverwerkers goed in de gaten moet houden. Zodra je in MS-Word een jaartal intikt, dan krijg je de mogelijkheid om via Enter de datum van heden te maken. Dat ziet er zo uit:

Maar ja, die Enter doe je automatisch als je aan het eind van een regel bent. En wanneer je dan niet ziet wat daar het gevolg van is, dan krijg je de volgende tekst in de advertentie en wordt de datum van overlijden wat duister.

Ook wel eens gedacht dat koffie en cake na afloop maar een saaie, calvinistische bedoening is? Dat moet beter, moeten deze nabestaanden hebben gedacht. We beginnen met een hapje, dan de plechtigheid en dan, in de kerk nog, een tweede gang.

Al met al zou ik denken dat de mensen die deze advertenties aannemen, wel een wat kritischer blik zouden mogen hebben. Maar tot die tijd bezie ik deze treurige berichten met de nodige, maar wel gepaste vrolijkheid.

* Uit: De Haarlemse Courant d.d. 2-4-1795, via Delpher.nl.

In plaats van kaarten

Familieadvertenties, en meer in het bijzonder rouwadvertenties, hebben mijn warme belangstelling. Niet alleen omdat ik genealogisch geïnteresseerd ben in achternamen, maar ook omdat je er nog wel eens memorabele teksten in tegen komt. En dan bedoel ik niet 'memorabel' in de zin van 'ter herinnering aan de overledene', het gaat mij meer om het merkwaardige van sommige teksten of soms ook om taalfouten of een fraai gedichtje. Om maar met die teksten te beginnen, het is toch goed gebruik in dit land om de doden te prijzen, in ieder geval zo kort na een overlijden. Het is zelfs zo'n algemeen aanvaard gebruik dat je zou kunnen zeggen dat het gezegde 'van de doden niets dan goeds' een echte dooddoener is. Maar zoals wel bij meer onderwerpen het geval is, niet iedereen kan het opbrengen zich aan dit gebruik te houden. Een enkele keer zie je dat er wat twijfelachtige kwalificaties worden gebruikt of zelfs rekeningen worden vereffend. Dat soort advertenties neem ik graag in mijn verzameling op. Zo ook aperte taalfouten. Los van de verantwoordelijkheid van de opsteller van zo'n tekst, vraag je je af of de krant daar ook nog niet een kritische blik op zou kunnen werpen. 
Over het algemeen zal ik hier geen integrale advertenties tonen, de reden daarvoor moge duidelijk zijn. Maar zoals op elke regel zijn ook hier uitzonderingen. En hier is meteen de eerste, een gedicht met een fraaie pointe.

Onderstaande tekst komt uit een advertentie uit 2011. Kennelijk is dit medisch (niet?) handelen na dertien jaar nog niet vergeten.

In deze Belgische kennisgeving krijgen buurvrouwen of andere kennissen de rekening gepresenteerd voor, tja waarvoor? Omdat ze geen koffie bij/met Mariëtte wilden komen drinken? Maar dat hetgeen er (niet) gebeurd is de overledene hoog heeft gezeten, dat is wel duidelijk.

Op de achterpagina van de NRC staat dagelijks een kleine belevenis van een lezer(es), een zogenoemd Ikje. Op 8 juni van het vorig jaar zag deze het licht.

De titel van dit blogje 'In plaats van kaarten' wordt nogal eens in rouwadvertenties gebezigd. Het zal wel aan mij liggen maar ik denk dan altijd dat betrokkene niet meer komt klaverjassen.