Cryptogrammatica

Scrypto NRC 4-5-13

Dit is een poging om mensen, die helemaal niets op hebben met cryptogrammen, te overtuigen het toch eens te proberen. Waarom? Als ik zo in mijn omgeving kijk, zijn er maar weinig mensen die enthousiast reageren op de vraag of ze dat wel eens doen, cryptogrammen oplossen. Velen trekken er zo'n gezicht bij alsof het voor hen niet is weggelegd. Een kruiswoordraadsel oplossen oké, maar een cryptogram, daar beginnen ze niet aan. Maar, zoals een Engels spreekwoord luidt: the proof of the pudding is in the eating ofwel je moet het geprobeerd hebben om het te waarderen.

'Crypto' betekent 'geheim' of 'verborgen'. Dat klinkt nogal schatgraverig maar dat is het niet. Wel vergt het een laterale manier van denken. De uitdrukking 'lateraal' is bekend uit het voetbal: de laterale pass. Dat is een pass over de hele breedte van het veld, eentje die dus niet recht op het doel afgaat. En dat is lateraal denken ook, indirect en creatief. Edward de Bono, een Maltese arts, is de bedenker van het begrip maar het voert te ver hier zijn levensloop te belichten. Klik desgewenst op zijn naam en dan nu terug naar het cryptogram. 

De opgaven uit zo'n puzzel zijn dus "raadselachtig" en vaak van een wat merkwaardige strekking. Er zit ergens een dubbele bodem, een tweede betekenis of een andere interpretatie van hetgeen als opgave gegeven wordt. En over die opgave gesproken, de weergave daarvan ziet er iets anders uit dan een gewone puzzelopgave. Het verschil is dat tussen haakjes het aantal letters wordt toegevoegd bv. 'praten in het bos (5)'*. Wanneer de oplossing geen woord is maar een uitdrukking die uit meer woorden bestaat, dan wordt dat weergegeven als bv. 'het gevolg van een dranger is niet acceptabel (3+4+2+4+5)'**. Ook is de opgave vaak wat meer beschrijvend dan in een kruiswoordraadsel bv. 'bodyguard in een meubelzaak (10)'***.

De formulering van de opgave is uiterst belangrijk. Veelal is er wel uit op te maken of de oplossing een werkwoord, een zelfstandig of een bijvoeglijk naamwoord is of bevat. Is de opgave in de tegenwoordige tijd, dan zal de oplossing dat (schijnbaar) ook zijn. Ook is het ongebruikelijk dat delen van de oplossing in de opgave genoemd worden.

Het klinkt misschien vreemd maar je gaat wennen aan bepaalde cryptogrammen. Dat zal wel komen doordat de maker er van er een bepaalde manier van denken op na houdt. Zo heeft elk crypto zijn eigen aanhangers. Bekende zijn de Volkskrant- en NRC-cryptogrammen. De laatste heeft zelfs een eigen naam: Scrypto. Sinds 1987 worden ze gemaakt door J.J. Steenhuis en lang daarvoor door NRC-journalist Henk Scheltus. Van hem komt ook de toegevoegde S.

Voor de beginnende puzzelaar is het oplossen van een cryptogram een hele toer. Maar ik kan je verzekeren dat het bedenken en het in elkaar zetten van zo'n puzzel, zonder dat er al te veel vakjes zwart gemaakt moeten worden, waarschijnlijk een nog grotere opgave is. 
Om een idee te krijgen of het je aanspreekt, zou ik zeggen, probeer de drie van sterretjes (**) voorziene opgaven in bovenstaande tekst eens op te lossen. Kijk er eens goed naar, waar zit de dubbele bodem, bekijk eens een gedeelte van de opgave, heeft een woord een dubbele betekenis. 
De oplossing staat hieronder (doʞ u,z do uǝ uǝɹoʌǝʇsɹǝʇɥɔɐ) maar ik zou er nog even niet naar kijken. Want als je 'm zelf vindt, dat zul je met me eens zijn, dan is de oplossing heel erg voor de hand liggend.

Verborgen op een Engelse 
berg (3+6)

* uǝɯoq
** ʇɥɔıp ɹnǝp ǝp ʇǝop ʇɐp
*** ʇsɐʞuǝɹǝןʞ