Cismen, nismen en rismen

Dagelijks wordt in Nederlandse kranten geschreven over het betere jat- en pikwerk. Je kunt zelfs zeggen dat het hier om een vorm van internationale criminaliteit gaat. Helaas is het zo dat er nauwelijks opsporingsinstanties zijn die zich er zorgen over maken. En van aangehouden verdachten, laat staan van veroordeelde daders (mmm, dat riekt naar een pleonasme), heb ik nog nooit gehoord. Kortom, de misdaad tiert welig en woekert voort. Er is soms zelfs sprake van vormen van witwassen, van opname in de bovenwereld.
Merkwaardig genoeg betreft het hier geen misdaadjournalistiek maar proza van gerespecteerde redacties en andere honorabele lieden. Ik heb het over anglicismen en germanismen, Je zou die verschijnselen ook kunnen zien als vormen van malafide import. Maar met het wegvallen van nationale grenzen en in het kader van het veel geroemde vrije verkeer van personen en goederen, is er weinig meer aan te doen. Woorden en uitdrukkingen komen als een virus ons land binnen en doen hun besmettelijk werk op de meest onverwachte plaatsen.

De eerste is al meteen een dubieuze, het gebruik van een Engels en een Duits woord. De combinatie maakt het echt bijzonder. Ik houd dit maar op een barbarisme, men heeft niet eens de moeite genomen er een Nederlands sausje overheen te gooien.

Backoffice mitarbeiter

Dan een paar echte germanismen. Het samenvoegen van een bijvoegelijk en een zelfstandig naamwoord is in het Duits een correcte gang van zaken. In het Nederlands veel minder. We kennen het wel bv. geheimschrijver maar de tip hieronder, daar kan ik niks van zeggen, het is een geheime tip.

NRC 24-8-2016

Om te voorkomen dat u denkt dat hier misschien sprake is van een anglicisme, heeft de redacteur er maar voor de zekerheid bij gezet dat het een grote Duitse bank is.

NRC 24-7-2019

Een praatje doet de ronde of er wordt ergens over gesproken. Maar 'rondspreken', en er dan ook nog een wederkerend werkwoord van maken, dan wordt wel duidelijk dat dit een germanisme is. Het Duitse sich herumsprechen fungeert hier als de moeder van de volgende bastaard.

NRC 27-10-2015

Het is aangrijpend om te lezen dat [generaal] Middendorp vindt dat de capaciteit om IS aan te grijpen te beperkt is. Ik krijg daar tranen van in de ogen. Hij is waarschijnlijk beïnvloed door collega-generaal Von Clausewitz die het angreifen hoog in het militaire vaandel had staan. Nederlandse voetbalsupporters laten toch herhaaldelijk weten dat hier een goed Nederlands woord voor is: aanvallûh!!

NRC 24-7-2015

In Heiloo worden WOB-verzoeken op bijzondere wijze behandeld. Je vraagt om een managementbrief en er wordt slechts een management-letter in behandeling genomen. Hoeveel verzoeken moet je dan niet indienen om uiteindelijk de hele brief te krijgen?? Misschien komt zo'n letter wel voort uit de behoefte van de directie om zichzelf tot management uit te roepen.
U begrijpt, we zijn het domein der anglicismen binnengetreden.

Noordhollands Dagblad 13-6-2020

Deze heb ik echt twee keer moeten lezen, ik geloofde mijn ogen niet. Koningin Elizabeth die tijdens een receptie aan het hossen is? Op haar leeftijd nog? Maar na herlezing werd mij duidelijk dat zij de gastvrouw was. Toch is dit een knap stukje tekst. In twee regels weet de redacteur evenzoveel anglicismen te persen. Hoewel, dat een prinses met Amerikaanse wortels een toespraak geeft, dat is eigenlijk niet zo gek. Dat wij in Nederland toespraken houden, dat zal haar waarschijnlijk sausage zijn.

NRC site 19-5-2018 

Voor zover ik weet zijn oormerken die gele nummerplaten waaraan men Nederlands vee kan herkennen. Maar kennelijk kan je er ook de bestemming van geld mee bepalen. Hoewel het in die betekenis ook tot de 'van Dale' is doorgedrongen, doet het mij toch ernstig denken aan het Engelse to earmark. Ik vraag me ook af hoe lang dit woord al tot het geaccepteerde Nederlandse idioom behoort. Ik schat dat dat nog niet zo lang het geval is. Of zouden de Engelsen het van ons gepikt hebben? Een dutchism?

NRC 4-7-2018

In de volgende tekst zien we een scheepshandelaar opduiken. Als ik die beroepsnaam zo zie staan, dan zou ik denken dat dat iemand is die in schepen handelt, een soort makelaar dus. Uit mijn Rotterdamse tijd weet ik dat daar hier niet op gedoeld wordt. In Rotterdam heb je legio ship chandlers. Dat zijn bedrijven die de bevoorrading van schepen voor hun rekening nemen. En daarmee is de scheepshandelaar als een heel verkeerd anglicisme ontmaskerd.

NRC 2-11-2013

Dat de Engelse ziekte ook absurde vormen kan aannemen wordt hierna duidelijk. Het gaat je verstand te boven.

NRC site 28-6-2014

Ik vergeet nog te vertellen wat verstaan wordt onder de Engelse ziekte. Dat is een trend in de Nederlandse taal om woorden, die aan elkaar geschreven behoren te worden, op te schrijven als twee losse woorden.

NRC webshop 18-7-2020

Het woord 'snelheidniveaus' is echt maar één woord. Nou, woord, het is eigenlijk een samenstelling waar nog een verbindings-s aan toegevoegd moet worden: snelheidsniveaus. Maar ik dwaal af, het volgende voorbeeld is duidelijker.

NRC 31-7-2013

Het klinkt nu als een zin die niet af is. Correct geschreven als 'bijbouwen' krijgt het ook de juiste klemtoon (op de eerste lettergreep).
Tot slot tips voor het museumweekend, ook bekend als museumweekendtips.

Over afzwaaien en een zwakke kwakkel

Kop uit de Volkskrant van eergisteren:

Eerst dacht ik, ach, wat zielig voor die kleine leerlingen. Dat is zeker omdat ze anders niet met het krijtje bij het bord kunnen komen. Maar dat bleek het niet te zijn. Het is nog steeds de oude klacht dat het reken- en taalonderwijs onvoldoende goed opgeleide leerlingen produceert. Mbo'ers zijn leerlingen die gemiddeld zo rond hun 20e eindexamen doen. Die hebben dus al tegen de 15 jaar onderwijs achter de rug en weten dan nog niet met d en dt om te gaan. En dat is nog niet zo vreselijk maar het is vaak wel een indicatie dat het met het begrip voor taal, stijl en de betekenis van woorden ook niet al te best gesteld is. Een deel van deze leerlingen komt dan via de pabo nog goed terecht maar al die andere kneuzen verdwijnen dan in het bedrijfsleven om daar allerlei onzinnigheden aan het papier dan wel het scherm toe te vertrouwen. Toch heeft dat een voordeel want daar moet ik dan vaak om glimlachen. Een paar voorbeelden.

Prinses Beatrix zwaait af

Als ik zo'n onderschrift lees, dan denk ik al gauw dat ik iets gemist heb. Want ik wist echt niet dat Bé in dienst was geweest. Maar misschien heeft het werkwoord afzwaaien z'n betekenis verloren sinds de opheffing van de dienstplicht. Nou impliceert afzwaaien natuurlijk ook dat er met 'groot verlof' wordt gegaan. En met dat in 't achterhoofd...

NRC 26-7-13

Voormalige werknemers die uit de school zijn geklapt. Met applaus? Of zijn ze eruit geslagen? Dan wordt dat voormalige weer wat duidelijker.

... in zijn fouillering
(Rijswijkse Courant)

Dat moet dan een kledingstuk zijn, of een tas o.i.d. Anders kan ik er niet van maken. Maar gelukkig hebben de agenten er in gekeken en vonden ze de spullen.

... gewijd
(NRC 3-10-13)

Wordt het zware weer aan klanten opgedragen? Had die journalist van wijten maar weet gehad, dan had hij geweten dat dat zware weer aan die klanten geweten wordt.

... een hand uitreiken
(NRC 10-3-14)

Een handreiking doen, iemand de hand reiken, allemaal prima. Maar een hand uitreiken dat heeft toch iets van een gewonnen prijsvraag. Nou ja, altijd gemakkelijk, zo'n handje extra.

Onthoudt uw vaknummer
(Bord in Rijswijk)

Hier slechts de vraag wie dat vaknummer gaat onthouden. Want dat is toch wel prettig als er iemand is die dat voor de vergeetachtige parkeerder wil doen.

Met een zwakke gezondheid kwakkelen
(NRC 9-3-14)

Dit riekt naar een pleonasme. En ik vind die woorden mooi bij elkaar passen. Je kunt er wat moois van maken: "Wat ben jij toch een zwakke kwakkel!"

Of al deze teksten door mbo'ers gemaakt zijn? Dat zal wel niet. Maar ik ben er wel van overtuigd dat we steeds meer van dit soort taalbloempjes zullen zien. Zo blijft lezen een vreugde!