Van eigennaam tot soortnaam

Hoewel een eigennaam* ook personen kan betreffen, wil ik het hier uitsluitend hebben over zaken. En dan die zaken die kennelijk zo goed zijn, zo algemeen in het gebruik, dat gelijksoortige zaken van andere herkomst ook met die naam worden aangeduid. In bepaalde kringen is het verduidelijken van je bedoeling met voorbeelden not done**, ik doe het hier toch maar.

Wanneer u in een restaurant een flesje Chocomel bestelt, maakt u een goede kans chocolademelk van een ander merk te krijgen. En het leuke is, daar zegt u dan niks van. Want u verwachtte chocolademelk te krijgen, en dat hebt u toch gehad? Bij Nutricia, het bedrijf dat Chocomel ooit op de markt bracht, hadden ze dat ook door. Vandaar de toevoeging 'De enige echte'.
Een soortgelijk verhaal kan over Spawater verteld worden. Je kunt om Spa blauw of Spa rood vragen, je krijgt van alles maar vaak geen Spa met een hoofdletter. Beide merken zijn tot soortnaam* geworden wat natuurlijk wel een compliment is! Maar ja, daar wordt een bedrijf toch vaak niet wijzer van...
Met bovenstaande wordt mogelijk de indruk gewekt dat alleen de horeca zich schuldig maakt aan merkvervaging. Maar dat is niet juist. Nog een voorbeeld.
De iets oudere lezer zal het misschien nog bekend in de oren klinken. Tijdens televisieuitzendingen werd nogal eens de term gebezigd: "Start de ampex maar". Dat betekende dan zoveel als, laat de video met het volgende programmaonderdeel maar gaan draaien. De kennelijk opgenomen uitzending kon dan beginnen. Pas veel later, 

toen we bij KLM Cargo Service Center de distributie van Amerikaanse tapes in Europa gingen doen, pas toen werd mij duidelijk dat het woord 'ampex' eigenlijk een merknaam is. Want onze opdrachtgever was de fa. Ampex uit Opelika AL. Die tapes werden binnengevlogen uit Atlanta GA, en vanaf Schiphol per truck naar televisiestations in heel Europa vervoerd. En dat ging echt met tonnen tegelijk! Geen wonder dat opnametape in het televisiewereldje als soortnaam werd gebruikt want veel concurrentie had Ampex niet. Of deze tape de voortschrijdende digitalisering heeft overleefd, dat weet ik eigenlijk niet. 


*Definities volgens Van Dale:
eigennaam: naam waardoor men een zelfstandigheid, een persoon van andere van dezelfde soort onderscheidt;
soortnaam: voorwerpsnaam die aan alle voorwerpen van de zelfde soort gemeen is.

**Er schijnt zelfs een vereniging te bestaan die zich daarvoor sterk maakt: de RSPEAE ofwel de Royal Society for the Prevention of Elucidating your Answers with Examples.