Nomen est omen

 

Voetbalvereniging NEO

De naam is een teken maar wist u dat er zelfs een voetbalclub bestaat (in het Twentse Borne) met die naam? Wel afgekort tot NEO, maar toch wat raadselachtig. Want die clubnaam mag dan een teken zijn, maar waarvan? Op de site van de vereniging kon ik de verklaring niet vinden. Hopelijk vinden de leden het wel een veelbetekenende naam. Verder ga ik er maar vanuit dat de in dit blogje voorkomende namen op dat vlak wel betekenis hebben. Doorgaans figureren bij dit onderwerp aptoniemen, een naam die op de één of andere wijze aansluit bij de bezigheden van de naamdrager. Zo ook in dit blog. Maar inmiddels heb ik nog een paar categoriën bedacht en daarover ook geschreven. Het zijn de contraptoniem en de provoniem. De eerste groep bestaat uit namen die op wat voor manier dan ook tegengesteld zijn aan de naamdrager. De tweede groep zijn mensen met een achternaam die kennelijk noopt tot het schrijven over een bepaald onderwerp gerelateerd aan die naam. Een beetje ingewikkeld maar u ziet vanzelf wat ik bedoel. Daar gaan we.

De Vereniging van Ouders van Couveusekinderen had geen beter bestuurslid kunnen kiezen. Ik schat in dat hij goed zal bevallen.

Mijnheer De Kleine verdient een dubbele vermelding in de categorie aptoniemen en wel omdat hij ook nog kinderarts is. Dat zouden we dan een aptwoniem kunnen noemen. Mogelijk gaat iemand mij dan van het gebruik van anglicismen beschuldigen. Mocht dat zo zijn, dan wil ik die beschuldiging nog wel helpen aandikken.

NRC 12-4-2018

Na lezing hiervan kan ik niet anders concluderen dan dat Yvonne Staples niet meer is. Wat daar leuk aan is? Het is een variant van 'een naaimachine naait, en een nietmachine niet'. Voor de niet native speakers van dit blog, een staple is een niet(je).

Deze man heeft waarschijnlijk een dijk van een baan gehad.

Een vice admiraal én vlootvoogd van de Koninklijke Marine heeft een wel weinig bemoedigende naam.

In deze rouwadvertentie wordt ook gememoreerd dat de vlootvoogd een 'geliefd [...] leider' is geweest. Bij die uitdrukking krijg ik altijd een beetje de kriebels. Het is een term die ik associeer met dictators en dat soort weinig democratisch volk. Die vinden zelf steevast dat ze die status hebben bereikt, waarschijnlijk omdat ze bij verkiezingen met veel applaus en een overweldigende meerderheid van 99,9% worden herkozen.

Website knack.be d.d. 30-3-2018

Waar het synoniem kist voor vliegtuig vandaan komt, kan ik slechts raden. Het zal uit de begindagen van de luchtvaart komen toen vliegtoestellen nog goeddeels uit materialen als hout bestonden. 

En dan nu over naar de provoniemen. Dat zijn dragers van familienamen die kennelijk het schrijven over en/of het zich bemoeien met aan de naam gerelateerde onderwerpen in de hand werken. Neem bijvoorbeeld een wethouder in Breskens die wat over de visafslag te melden heeft. Niet bijzonder, zult u zeggen maar misschien wel als u weet wat haar achternaam is.

NRC 12-7-2021

Ik moest het ook even opzoeken maar een poissonnier is een (Franse) visboer.

Mevrouw Van de Wiel roept wielrenners op snelheid te minderen.

NRC 24-7-2020

Jan van der Heijden schrijft over voormalig brandweercommandant van Amsterdam Leen Schaap.

NRC 7-10-2019

Als genealogisch geïnteresseerde zou ik wel graag willen weten of er een verband is tussen deze Jan en die andere Jan van der Heijden (1637-1712) die in 1677 octrooi kreeg op de door hem uitgevonden brandspuit. Frappant is dat ook uitvinder Jan zich al met de organisatorische aspecten van de Amsterdamse brandweer bezig hield. In een publicatie uit 1688* wordt genoemd:

"Van der Heyden en zoon doen uit de doeken hoe de brandweer in Amsterdam georganiseerd is. De stad is verdeeld in districten, elk met een eigen brandspuit. Die districten zijn zodanig gekozen 'datter [...] by ieder Brand zes Spuiten [...] worden gebragt'. Om te zorgen dat de brandweerlieden zich haasten, zijn er premies voor de eerste, tweede en derde brandspuit die ter plaatse komt, en de trompetter op de meest nabije toren moet behalve 'brand blazen' ook een licht uitsteken, zodat de spuitgasten weten waar ze moeten zijn."

Was het in vroeger dagen gebruikelijk dat beroepen overgingen van vader op zoon op zoon enz., ook nu is dat kennelijk nog het geval, ook bij bedrijfskundigen. Want zo mag je beide Jannen toch wel noemen.

Ene Van Vlijmen heeft het over de scherpe tanden van dieren.

NRC 19-9-2020

Zou daar de uitdrukking vlijmscherp vandaan komen?

Contraptoniemen zijn wat schaarser dan de andere twee categoriën. Het is dus een kwestie van veel en oplettend lezen. Maar meneer Hemelrijk maakt het me niet al te lastig door als ongelovige over een gelovige te schrijven.

NRC 3-1-2022

Ik vraag me toch af of mensen zelf zo'n tegenstelling ook opvalt.

Tot slot nog een echte. Als je voetballer bent en Bakboord heet, dan vind ik dat je wel op links moet spelen. Niet echter dit heerschap, hij speelt op rechts..

Uit; transfermarkt.nl

Misschien kan hij in overleg treden met de nabestaanden van schipper Van Overstag om te overwegen of hij niet een naamswijziging zou moeten aanvragen. 

Uit: Wiewaswie, BR Werkendam

Mijn advies? Stuurboord.

* https://www.kb.nl/themas/gedrukte-boeken-tot-1800/van-der-heyden-over-de-brandspuit : Beschrijving van de ordres en maniere van brandblussen tegenwoordig binnen Amsterdam gebruikelijk - 1688

Je méént het!

Mensen die teksten schrijven, zullen het wel herkennen. Je schrijft wat, bent dik tevreden met het resultaat maar later blijkt dat er larie staat waar je compleet overheen gelezen hebt. Of je schrijft iets met een dubbele betekenis die je bij nalezing helemaal gemist hebt. Of je gebruikt een bepaald woord en, zonder er erg in te hebben gebruik je dat zelfde woord in de volgende zin nog een keer. Een soort plots optredende woordverliefdheid. Niet heel erg maar fraai is het niet. Daarom is het goed om zo'n tekst weg te leggen en die op een later tijdstip nog eens aandachtig door te lezen. Ik doe dat (meestal) wel en je zou dat van professionele tekstschrijvers ook verwachten. Of ze dat ook altijd doen, ik heb zo m'n twijfels. 

Neem bijvoorbeeld deze. Een aangelegde natuurlijke oever is net zoiets als een hoop vuil verzamelen en het dan een berg noemen. Dat gebeurt ook maar natuurlijk is het niet.

Als je een loting een 'eerlijke loting' noemt, dan vraag ik me wel af hoe het de vorige keer is gegaan.

NRC 11-1-2014

In een artikel over (wetenschaps)fraude namen noemen, dat is al ongebruikelijk, denk ik. Maar als je achter die namen de tekst opneemt dat 'beiden Duitsers' zijn, wat is daar dan de toegevoegde waarde van? Het klinkt in mijn oren als: o, het zijn Duitsers, dat zijn allemaal fraudeurs. 

NRC 4-10-2014

Consumentenvoorlichting is maar alles. Dus zorg dat je productinformatie op orde is, moeten ze bij de fa. Welkoop hebben gedacht.

Jò! Bedankt voor de informatie! 

Verderop staat ook nog de geruststellende mededeling dat "de muizen direct worden gedood door een stevige tik op de kop en zullen er hierdoor niet veel van voelen". Uit deze zin kan ik alleen maar concluderen dat er leven is na de dood. Immers, je bent óf direct dood óf je voelt nog iets, zij het niet veel. Overigens kan je de vallen alleen maar per 2 stuks kopen. Da's 1 stuk gezelliger.

Er was ooit een tijd dat seksuele voorlichting gebeurde met behulp van bloemetjes en bijtjes. Maar als je een (radio)programma wilt maken over het planten van bloemen om de bijen te helpen, dan zou ik dat toch anders noemen.

NRC 21-8-2020

Met die nieuwe veiligheidswet in HongKong gaat het echt de verkeerde kant op. Het wordt nu duidelijk dat ook de godsdienstvrijheid in gevaar is. In tegenstelling tot wat de wet suggereert, zijn protestanten juist niet meer veilig. Het wachten is tot de katholieken aan de beurt zijn.

NRC website 10-8-2020

Voetbaltrainers staan bekend om hun ge-orakel en het gebruik van cliché's. Maar Ajax-trainer Ten Hag maakt het wel erg bont. Dat kwam misschien omdat hij telefonisch sprak. Zal wel een slechte verbinding geweest zijn.

NHD 17-12-2020

Het moge duidelijk zijn dat het doorlezen van een tekst geen kwaad kan. Of je laat het door een ander doen. Hoe dan ook, ik hoop mij aan mijn advies te houden...

Ik zie wat jij niet ziet

Het was ooit een bekend kinderspelletje: ik zie, ik zie wat jij niet ziet en het iiiis ..., waarna een kleur genoemd moest worden. Zoiets heb ik nou vaak met bepaalde zinscon-structies. Je verzint ze niet maar mensen schrijven het wel op. Zo'n zin wordt dan voor meer dan één uitleg vatbaar. Soms is het gewoon een foutieve zinsconstructie, soms wordt er een woord gebruikt met een dubbele betekenis. In ieder geval zie ik vaak eerst de onbedoelde betekenis en dan pas wat de schrijver bedoelt. Het zal mijn gespleten peroonlijkheid zijn.

Na lezing van onderstaand stukje, blijf ik toch met de vraag zitten hoeveel grands prix Ayrton Senna na zijn dood nog gewonnen heeft.

NRC site 27-10-2015

Krantenkoppenmakers staan bekend om hun creative teksten. Maar soms bedoelen ze het goed maar kan je er toch wat anders uit opmaken. Bij de volgende kop vraag ik me af hoeveel bedrijven er dan overgebleven zijn. Hooguit 708, zou ik denken.

NRC

Ik wist niet dat de politie met kettingzagen bewapend was. Ze schieten er in ieder geval wel mee.

NRC 4-9-2017

Ook militairen schieten met onorthodoxe wapens.

NRC

Ik weet dat bij olifanten langdurige zwangerschappen voorkomen. Maar dat dat ook bij mensen het geval kan zijn, dat wist ik dan weer niet.

NRC 31-7-2013

Vroeger kwam ik nog wel eens in de bible belt, tegenwoordig is dat wat minder. Ongemerkt, althans voor mij, vinden daar ontwikkelingen plaats die ik 30, 40 jaar geleden niet voor mogelijk had gehouden. Ik zie het maar als een vorm van oecumene dat Allah ook onder orthodoxe christenen terrein wint.

NRC

"Ik kon vast stellen dat iets zus of zo is" heeft een andere betekenis dan "ik kon vaststellen dat iets zus of zo is". Door vast en stellen los van elkaar te schrijven komt er een tijdelement in de zin. Iets dat in de tweede zin niet zo is. Zo voel ik dat tenminste.
In het volgende knipsel wordt het voor mijn gevoel precies verkeerd gedaan en zou het moeten zijn "... kon worden vastgesteld dat ..." Maar misschien ben ik wel wat te gevoelig.

Als je in het Witte Weekblad Aalsmeer (inmiddels opgedoekt) gaat roepen dat het centrum zwart kleurt, dan vind ik dat wel geestig. De mijnheer, die staat toe te kijken, vindt dat zo te zien ook wel.

Witte Weekblad 17-11-2016

Foto credit:
De eerste illustratie is afkomstig van het kinderboek van Agnese Baruzzi, te koop via een bekende site.

Cismen, nismen en rismen

Dagelijks wordt in Nederlandse kranten geschreven over het betere jat- en pikwerk. Je kunt zelfs zeggen dat het hier om een vorm van internationale criminaliteit gaat. Helaas is het zo dat er nauwelijks opsporingsinstanties zijn die zich er zorgen over maken. En van aangehouden verdachten, laat staan van veroordeelde daders (mmm, dat riekt naar een pleonasme), heb ik nog nooit gehoord. Kortom, de misdaad tiert welig en woekert voort. Er is soms zelfs sprake van vormen van witwassen, van opname in de bovenwereld.
Merkwaardig genoeg betreft het hier geen misdaadjournalistiek maar proza van gerespecteerde redacties en andere honorabele lieden. Ik heb het over anglicismen en germanismen, Je zou die verschijnselen ook kunnen zien als vormen van malafide import. Maar met het wegvallen van nationale grenzen en in het kader van het veel geroemde vrije verkeer van personen en goederen, is er weinig meer aan te doen. Woorden en uitdrukkingen komen als een virus ons land binnen en doen hun besmettelijk werk op de meest onverwachte plaatsen.

De eerste is al meteen een dubieuze, het gebruik van een Engels en een Duits woord. De combinatie maakt het echt bijzonder. Ik houd dit maar op een barbarisme, men heeft niet eens de moeite genomen er een Nederlands sausje overheen te gooien.

Backoffice mitarbeiter

Dan een paar echte germanismen. Het samenvoegen van een bijvoegelijk en een zelfstandig naamwoord is in het Duits een correcte gang van zaken. In het Nederlands veel minder. We kennen het wel bv. geheimschrijver maar de tip hieronder, daar kan ik niks van zeggen, het is een geheime tip.

NRC 24-8-2016

Om te voorkomen dat u denkt dat hier misschien sprake is van een anglicisme, heeft de redacteur er maar voor de zekerheid bij gezet dat het een grote Duitse bank is.

NRC 24-7-2019

Een praatje doet de ronde of er wordt ergens over gesproken. Maar 'rondspreken', en er dan ook nog een wederkerend werkwoord van maken, dan wordt wel duidelijk dat dit een germanisme is. Het Duitse sich herumsprechen fungeert hier als de moeder van de volgende bastaard.

NRC 27-10-2015

Het is aangrijpend om te lezen dat [generaal] Middendorp vindt dat de capaciteit om IS aan te grijpen te beperkt is. Ik krijg daar tranen van in de ogen. Hij is waarschijnlijk beïnvloed door collega-generaal Von Clausewitz die het angreifen hoog in het militaire vaandel had staan. Nederlandse voetbalsupporters laten toch herhaaldelijk weten dat hier een goed Nederlands woord voor is: aanvallûh!!

NRC 24-7-2015

In Heiloo worden WOB-verzoeken op bijzondere wijze behandeld. Je vraagt om een managementbrief en er wordt slechts een management-letter in behandeling genomen. Hoeveel verzoeken moet je dan niet indienen om uiteindelijk de hele brief te krijgen?? Misschien komt zo'n letter wel voort uit de behoefte van de directie om zichzelf tot management uit te roepen.
U begrijpt, we zijn het domein der anglicismen binnengetreden.

Noordhollands Dagblad 13-6-2020

Deze heb ik echt twee keer moeten lezen, ik geloofde mijn ogen niet. Koningin Elizabeth die tijdens een receptie aan het hossen is? Op haar leeftijd nog? Maar na herlezing werd mij duidelijk dat zij de gastvrouw was. Toch is dit een knap stukje tekst. In twee regels weet de redacteur evenzoveel anglicismen te persen. Hoewel, dat een prinses met Amerikaanse wortels een toespraak geeft, dat is eigenlijk niet zo gek. Dat wij in Nederland toespraken houden, dat zal haar waarschijnlijk sausage zijn.

NRC site 19-5-2018 

Voor zover ik weet zijn oormerken die gele nummerplaten waaraan men Nederlands vee kan herkennen. Maar kennelijk kan je er ook de bestemming van geld mee bepalen. Hoewel het in die betekenis ook tot de 'van Dale' is doorgedrongen, doet het mij toch ernstig denken aan het Engelse to earmark. Ik vraag me ook af hoe lang dit woord al tot het geaccepteerde Nederlandse idioom behoort. Ik schat dat dat nog niet zo lang het geval is. Of zouden de Engelsen het van ons gepikt hebben? Een dutchism?

NRC 4-7-2018

In de volgende tekst zien we een scheepshandelaar opduiken. Als ik die beroepsnaam zo zie staan, dan zou ik denken dat dat iemand is die in schepen handelt, een soort makelaar dus. Uit mijn Rotterdamse tijd weet ik dat daar hier niet op gedoeld wordt. In Rotterdam heb je legio ship chandlers. Dat zijn bedrijven die de bevoorrading van schepen voor hun rekening nemen. En daarmee is de scheepshandelaar als een heel verkeerd anglicisme ontmaskerd.

NRC 2-11-2013

Dat de Engelse ziekte ook absurde vormen kan aannemen wordt hierna duidelijk. Het gaat je verstand te boven.

NRC site 28-6-2014

Ik vergeet nog te vertellen wat verstaan wordt onder de Engelse ziekte. Dat is een trend in de Nederlandse taal om woorden, die aan elkaar geschreven behoren te worden, op te schrijven als twee losse woorden.

NRC webshop 18-7-2020

Het woord 'snelheidniveaus' is echt maar één woord. Nou, woord, het is eigenlijk een samenstelling waar nog een verbindings-s aan toegevoegd moet worden: snelheidsniveaus. Maar ik dwaal af, het volgende voorbeeld is duidelijker.

NRC 31-7-2013

Het klinkt nu als een zin die niet af is. Correct geschreven als 'bijbouwen' krijgt het ook de juiste klemtoon (op de eerste lettergreep).
Tot slot tips voor het museumweekend, ook bekend als museumweekendtips.

Het calculerend journaille

Dat journalisten over het algemeen alfamannetjes en -vrouwtjes zullen zijn, lijkt een voor de hand liggende veronderstelling. Maar of dan ook de gedachte gewettigd is dat het journaille niet kan rekenen, dat gaat misschien wat ver. Hoewel, als je onderstaande staaltjes rekenkunde ziet, dan ga je toch twijfelen. Echter, zoals ook duidelijk zal worden, ook bij anderen dan journalisten, zie je soms fraaie staaltjes van gegoochel met cijfers.

Op 25 februari 2013 heeft taalhistoricus en journalist Ewoud Sanders al eens een exposé geschreven over het verschijnsel 'voetbalveld' als rekeneenheid in de journalistiek. Het gebruik komt waarschijnlijk voort uit de drang om grote eenheden/getallen om te zetten naar voor de lezer begrijpelijke hoeveelheden. Maar om daar dan een weinig exacte metafoor als een voetbalveld voor te gebruiken... Afhankelijk van welke voetbalorganisatie je als de maat der dingen beschouwt, varieert de lengte tussen de 100 en 120 meter; de breedte tussen 64 en 75 meter. De oppervlakte van één veld varieert dus van 6.400 tot 9.000 m2. Daar zit een factor 1,4 tussen.
Ewoud citeert het dagblad BN De Stem:

NRC 25-2-2013

Vervolgens houdt hij een (terecht) betoog dat 37.000 voetbalvelden net zo min iets voorstelbaars is als de genoemde 7,8 miljoen vierkante meter. Maar klopt de vergelijking wel? Voor geen meter, zou ik haast zeggen. Afhankelijk van welke maatvoering je hanteert, kom je uit op rond de 1.050 voetbalvelden. Da's nog niet echt voorstelbaar maar wel correct(er). Overigens werd Ewoud een paar dagen na publicatie al door een lezer op de vingers getikt.
Ook wanneer er sprake is van overzichtelijker getallen, komt toch het voetbalveld weer op de proppen.

NRC 26-3-2013

Ter verduidelijking zou ik aan dit bericht toe willen voegen dat er dus één brandweerman werd ingezet voor elke ruim 400 vierkante meter en dat er in elke blusauto 7,5 man naar de brand werden gereden. Kijk mensen, dat is nog eens onthullende journalistiek!

De volgende berekening valt al snel door de mand. Drie kinderen per dag komt neer op 1.095 kinderen per jaar. En geen 2.000. Of bedoelt de schrijver toch 2.000 kinderen per jaar? Dat is gemiddeld 5,5 kind per dag.

NRC 26-4-2013

En of 1.095/2.000 kinderen op een bevolking van vier miljoen een behoorlijk aantal is, dat weet ik niet. Het gaat hier over adoptiekinderen die jaarlijks over een periode van 18 jaar in Denemarken zijn geboren. Dan praat je in die periode over een toename van 0,0049/0,009%. Het is maar wat je veel vindt.

Als kerkuilen tot twee ratten per dag eten, dan betekent dat maximaal twee, en niet meer. Dan kom je dus maximaal op 730 ratten per uil. Voor een paar kom je dan op 1.430 ratten. De berekening blijft dus wat duister.

Noordhollands Dagblad 9-1-2020

De volgende lezersbijdrage werd gepubliceerd op 11 maart 2013. Het was net zeventig jaar geleden dat de eerste trein uit Westerbork vertrok. De briefschrijver ziet dat anders.

NRC 11-3-2013

Zelfs het tellen van doelpunten bij een voetbalwedstrijd blijkt niet altijd even eenvoudig te zijn.

Nieuwsblad voor Castricum - sept. 2019

Als je een gebied van 100 x 100 meter moet afzoeken met een speedboot, twee helikopters en een vliegtuig, dan mag je van geluk spreken dat er geen ongelukken gebeuren.

NRC 18-8-2015

Als je een bepaalde leeftijd hebt bereikt, dan ben bezig met je daaropvolgende levensjaar. Dus als je de leeftijd van 88 hebt bereikt, dan ben je bezig aan je 89e levensjaar. Niet iedereen ziet dat zo.

NRC 20-7-2018

Rond de eeuwwisseling of bij het overgaan van het ene naar het volgende decennium, zie je nog wel eens de echte fijnslijpersdiscussie opduiken over wanneer dat nieuwe tijdvak nou precies ingaat. Ook de volgende ingezondenstukjesschrijver (3x woordwaarde) probeert iemand zijn dwalingen te laten inzien. Alleen jammer dat hij wat verwarring sticht door een hele eeuw zoek te maken. Zijn kalender vertoont een hikje door van 31 december 1900 naar 1 januari 2001 te springen. Ik ben bang dat hij de heer Wegenwijs niet echt wegwijs heeft gemaakt.

NRC

Bij deze winkel zou ik niks in de uitverkoop kopen. 25% korting is natuurlijk mooi. Maar -25% korting, dat riekt naar het algebraïsche - x - = +. Dus het lijkt mij beter te wachten tot die periode van 25 dagen voorbij is.