Over kopmannen, krantenkoppen en topbollen

Een kopman zal door de meeste mensen wel geassocieerd worden met wielrennen. Elke ploeg heeft een kopman, de man die door z'n knechten over de eindstreep geholpen moet worden. Maar ik stel me zo voor dat er bij een krant ook wel een kopman werkt. En dan bedoel ik niet de hoofdredacteur maar wel de man die de koppen maakt. U denkt misschien dat dat toch geen vak kan zijn maar ik geef het u te doen om voor een willekeurig artikel een kop te maken die uit twee of drie woorden bestaat, min of meer exact de essentie van de inhoud weergeeft en de lezer noodt tot lezen. Getuige ingezonden brieven, die met enige regelmaat in kranten verschijnen, lukt zoiets niet altijd helemaal.
In ieder geval bestaat er binnen de rijen der kopmannen nog een sub-categorie en wel die van de grappenmakers. Dat zijn lieden die met behulp van woordspelingen een glimlach op uw gezicht proberen te toveren. De krant van wakker Nederland heeft een zekere naam op dit gebied.

De volgende, ook uit De Telegraaf, vind ik een hoogstandje.

18-1-2014

Maar mijn geliefd NRC Handelsblad weet er ook wel raad mee. Hierna een aantal voorbeelden waarop de kopman met enige trots kan terugkijken.

NRC 3-10-2013

NRC 31-1-2014

NRC 12-8-2013

NRC 15-7-2013

Op 9 juli van dit jaar overleed Vincent Musetto, 74 jaar oud. Vincent was o.m. kopman bij de NewYork Post. Daar produceerde hij op 15 april 1983 een kop van legendarische omvang. Oordeel zelf, het is een beauty! He and it will be remembered.

"De humor ligt op straat", zei Max Tailleur al. Maar gelukkig niet alleen daar, ook elders in kranten kan je wel pareltjes vinden. Je oog moet er op vallen.

NRC 16-10-2014

In een Rijswijkse krant wordt terloops meegedeeld dat de ANWB onder gemeentelijk toezicht is gesteld. Vreemd, negens iets over gelezen. Ook niet dat de Wegenwacht nu onder de AWBZ ressorteert.

Rijswijks Nieuwsblad

De VVD-er Sterk vraagt terecht of de raad hierover geïnformeerd kan worden. Misschien kan hij dan meteen vragen waarom de VVD-fractievoorzitter in de Tweede Kamer naar het CDA is overgestapt.

NRC 15-6-2013

Het is al weer heel lang geleden dat Ronald Biggs "de grootste treinroof aller tijden" op zijn naam schreef. Niettemin ziet de man er voor zijn hoge leeftijd bijzonder goed uit.

Ik heb het even voor u opgezocht maar een Duitse desserteur is iemand die zich verlaat op Schwarzwälder Kirschtorte.

Historisch Nieuwsblad

Omdat een politieman wel eens uit z'n slof schiet, is het altijd raadzaam om even te melden dat het ook wel anders kan toegaan.

Als politieman moet je natuurlijk wel zeker zijn van je zaak.

Als je bij iemand aan wilt bellen met een kapmes, dan is dat is nog aardig mikken.

NU.nl 12-4-2014

Het kan natuurlijk ook zijn dat hij bij de buren aan huis knipte.

Zo aan het eind van het jaar is het tijd om even terug te blikken. Wanneer ik mijzelf beperk tot dit blog dan moet ik constateren dat het niet een bijster productief jaar is geweest. Ik heb het voornemen om daar in het nieuwe jaar verandering in te brengen. Tot die tijd houden wij ons bezig met de van mijn schoonouders geërfde traditie van het oliebollen bakken. Want die AD-bollen mogen dan bij de winnaars wel topbollen zijn, wij zweren bij ons eigen maaksel volgens aloud Loosduins recept! Het ga u goed in het nieuwe jaar.

AD 28-12-2015

Volgens Loosduins recept!

Bladvulling en andere ongerechtigheden

Wanneer je als krant het motto hebt de slijpsteen van de geest te zijn, dan zet je de lezer wel in de startblokken. Elk artikel is er dan eentje om (over) na te denken. Nou moet ik eerlijk zeggen dat niet alle hersenen helemaal in de alertstand stonden toen ik aan onderstaand artikeltje* over massatoerisme begon. Maar je leest de laatste tijd nog al eens over die Amsterdammers, die het allemaal wat te veel wordt. Dus je vraagt je af hoe dat in buitenlandse toeristische trekpleisers is gesteld. Want niet alleen bij dit onderwerp is het zo dat een enorm probleem hier, vaak allang een gepasseerd station elders is.

Daarom bovenstaande tekst met belangstelling gelezen en ja hoor, ook de Barcelonees (de Catalaanse broer van de Hagenees) heeft het er moeilijk mee. Gelukkig, de Amsterdammers staan niet alleen! Na lezing werp je dan natuurlijk ook een blik op de illustraties. Bij iets nadere beschouwing zie je al snel dat het eigenlijk tweemaal dezelfde foto is. En bij nog nadere beschouwing blijkt dat die foto´s heel kort na elkaar zijn genomen. Hoe je dat kunt zien? Dat is niet zo moeilijk. Als je naar de personen op de bovenste foto kijkt, dan zie je een aantal daarvan op de onderste foto terug. Niet ééntje maar welgeteld twintig! Zie de vergelijking hieronder. Klik op de foto en je ziet een vergroting.

En dan gaat die slijpsteen werken. Waarom, vraag je je af, doet zo'n beeldredacteur dat? Onachtzaamheid? Is er maar één bezienswaardigheid? Laten zien dat het in Park Güell de hele dag druk is? Bladvulling?

Ik heb die slijpsteen een tijdje laten tollen maar ik kom er niet uit. Overigens, de onderste foto is eerst genomen. Dat is te zien aan b.v. mijnheer 17, rechts bovenaan, met dat geel-blauw gestreepte shirt.

Het spijt mij te moeten constateren dat de verruwing van de samenleving ook doordruppelt in mijn nieuwsblad. En ik bedoel niet alleen weggestopt in teksten maar ook open en bloot in krantenkoppen! Woorden die misschien tien jaar geleden nog als schuttingtaal betiteld werden, krijg ik nu rond etenstijd zomaar geserveerd. Kom, kom, hoor ik je zeggen, zo bar is het toch niet? Nou, ach, het is niet vreselijk maar ik zou denken dat het wel een trend is. En eerlijk gezegd vind ik het ook wat goedkoop. Een krantenkop(je) is toch bedoeld als aandachttrekker maar als dit nou de enige manier is, is het stukje waarschijnlijk ook niet veel zaaks. Daar gaan we.

NRC 24-9-2014

NRC 31-10-2013

NRC 12-8-2014

Dan is deze, vanwege de alliteratie,  misschien nog te billijken.

NRC 10-1-2014

Maar als we nou toch de lichamelijke kant op gaan, dan heb ik ze liever iets subtieler.

Bij vrouwelijke libidoproblemen: steek de hand
in eigen boezem
NRC 20-9-2014

Hoe een relatie tussen man en vrouw in
elkaar steekt
NRC 3-10-2013

* Gepubliceerd in NRC Handelsblad op 25-7-2015

Met leedwezen delen wij u mee...

Mijn waarde Echtgenoot WILLEM SNEP, Emeritus Predikant te Wilsveen,
Stierf deeze morgen aan een uitteerende Ziekte, in de ouderdom van 55
Jaaren: dit verlies het zwaarste dat mij en mijn eenig Zoontje, in mijn
leeven immer kon overkomen, stort mij in de uiterste droefenis, dewijl ik
daardoor van den braafsten Echtgenoot, en mijn Zoon van den teder-
hartigsten Vader berooft ben, ten volle overreed zijnde van de deelneming
mijner Familie en goede Vrienden; verzoeke van Rouwbeklag door Brieven
verschoont te blijven.
VOORBURG                                                                     JOHANNA BOUMAN
den 30 Maart 1795                                                         Wed. WILLEM SNEP

Rouwadvertenties zijn al zo oud als de weg naar Rome. Hoewel, hoe lang die weg al bestaat, daar heb ik eigenlijk ook geen idee van. Maar omdat de Romeinen hier al aan het begin van onze jaartelling rondreisden, zal die weg mogelijk dezelfde zijn als die van Rome hier naar toe. Terug naar de mededelingen van rouwbeklag zoals ze vroeger ook wel heetten. Ik weet niet wanneer de eerste advertentie is verschenen maar dat zal zo tegen het eind van de 18e eeuw geweest zijn. Hierboven een fraai voorbeeld* van een weduwe die nu "in de uiterste droefenis gestort" is. Veelal werd (en wordt) de advertentie gebruikt om allerlei mededelingen te doen. De doodsoorzaak is er een van, hier is dat een "uitteerende Ziekte". Een zinsnede, die je ook altijd in advertenties uit die tijd tegenkomt, is de opmerking dat men expliciet verzoekt van (schriftelijk) rouwbeklag verschoond te blijven. Impliciet gaf men daarmee aan de eerste 10-14 dagen na het overlijden contacten niet op prijs te stellen. Ook nu nog valt er van allerlei wetenswaardigs uit de familieberichten op te maken. Soms zijn die mededelingen wat ondoordacht, krijgen ze een heel andere betekenis of worden er oude rekeningen vereffend. Hierna wat hedendaagse voorbeelden.

De uitdrukking Tjonge jonge wordt voor mijn gevoel toch vaak gebruikt op een wat sarcastische toon. Zo van 'Nou, nou, het is me wat! Maar niet heus.'. Daarom zou ik zo'n term nooit in een context gebruiken waar van sarcasme geen sprake is, zeker niet met deze zinsconstructie. Maar het zou natuurlijk ook kunnen dat...

Nou is crematie al ruim honderd jaar een geaccepteerde wijze van lijkbezorging maar meestal laten we dat doen door mensen die daarin gespecialiseerd zijn. Edoch, de participatiesamenleving schrijdt voort. Er blijken al mensen te zijn die de lijkverbranding zelf ter hand willen nemen. Anders heb je het niet over We gaan cremeren, zou ik denken.

In onderstaande advertentie gaat het over een Prof. Dr. betrokken bij de Universiteit van Amsterdam. Voor de schrijver van deze tekst zou een opfriscursusje Nederlands echter geen kwaad kunnen. Een toegeweid bestuurslid zoek je misschien eerder in Wageningen.

Het moge duidelijk zijn dat iemand die in het harnas sterft, achter zijn bureau of leunend op z'n schoffel de geest heeft gegeven. Maar wat te denken van iemand die in zijn harnas sterft? Dat moet, ook gezien de rest van de tekst, welhaast een ridder zijn die in het strijdperk gebleven is.
.

Hieronder nog een geval waarbij verwisseling van de woorden zijn en het een wereld van verschil maakt. Iemand die zich prettig voelt is op zijn gemak. Maar iemand die op het gemak is, bevindt zich op het toilet. En dat zal in onderstaande tekst niet de bedoeling zijn.

Voor wie werkzaam is geweest in de wereld van de actieve levensbeëindiging, is het tijdstip van overlijden een voorspelbaar gegeven geworden. Dan is het ook begrijpelijk dat je collega's er ondersteboven van zijn wanneer je er onaangekondigd tussenuit knijpt.

Laten we zeggen dat deze mededeling voor meerdere uitleg vatbaar is.

Hetzelfde geldt voor dit wat treurig bericht.

Een gynaecoloog die oog had voor de positie van de vrouw. Je verwacht toch niet anders van zo iemand?

Dan nog de waarschuwing dat je bepaalde tekstverwerkers goed in de gaten moet houden. Zodra je in MS-Word een jaartal intikt, dan krijg je de mogelijkheid om via Enter de datum van heden te maken. Dat ziet er zo uit:

Maar ja, die Enter doe je automatisch als je aan het eind van een regel bent. En wanneer je dan niet ziet wat daar het gevolg van is, dan krijg je de volgende tekst in de advertentie en wordt de datum van overlijden wat duister.

Ook wel eens gedacht dat koffie en cake na afloop maar een saaie, calvinistische bedoening is? Dat moet beter, moeten deze nabestaanden hebben gedacht. We beginnen met een hapje, dan de plechtigheid en dan, in de kerk nog, een tweede gang.

Al met al zou ik denken dat de mensen die deze advertenties aannemen, wel een wat kritischer blik zouden mogen hebben. Maar tot die tijd bezie ik deze treurige berichten met de nodige, maar wel gepaste vrolijkheid.

* Uit: De Haarlemse Courant d.d. 2-4-1795, via Delpher.nl.

Achter namen doen glim lachen

Kent u de website Signalering Onjuist Spatiegebruik? Het moge duidelijk zijn waar deze mensen voor dan wel tegen strijden hoewel er mensen schijnen te zijn die denken dat men zich daar verzet tegen de toenemende verspreiding van ruimteafval. Maar dit terzijde. Hoe lang deze gewoonte, ook bekend onder de naam 'Engelse ziekte', al rondwaart in de Nederlandse taal, ik weet het niet. Maar ik weet wel dat sommige woorden, aldus opgebroken, bij mij aanleiding geven tot een glimlach. Dezelfde gezichtsuitdrukking wil zich wel van mij meester maken bij het zien van sommige achternamen in combinatie met een activiteit of het beroep van die persoon. Laat ik met de laatste groep beginnen, de aptoniemen. Ik zet er een paar onder elkaar; verdere toelichting is veelal overbodig.

Je zou zweren dat het een gefabriceerd bericht is. Niet dus!

Zo heten en dan de baas zijn van de justitiële inrichtingen, je verzint het niet. Maar in eerste instantie keek ik meer op van de wijze waarop de man over een asielzoeker praat. Dat ziet hij kennelijk als iets dat je klaarmaakt voor transport... Alsof je het over een lading tomaten hebt. Overigens vertoont hij een grote gelijkenis met de bekende deskundige dr. R. Clavan.

Minister wie?

-

Uit: NRC 3-9-13

Ik denk niet dat ik iemand snel zal adviseren om voor 'iets lekkers' naar een McDrive te gaan. Wel is het raadzaam dat mijnheer Bril zich tot zijn opticien wendt. Misschien toch maar sterkere glazen? 

Voor dit soort humoristisch bedoelde stukjes, en dat zijn ze vaak ook , is het zaak e.e.a. zo kort en bondig mogelijk weer te geven. Daarom vraag ik me af wat de relevantie is van de mededeling 'op weg naar mijn zus'. De enige verklaring die ik kan verzinnen is dat er daar kennelijk niets lekkers is te krijgen. Nou, dat weet zus dan ook weer...

Tja, en dan die vreemde gewoon te om best aan de Nederlandse woord en op te knippen. Zo erg is het nog niet want meestal ontstaat er wel iets leesbaars maar wordt de betekenis wat anders. En soms onbedoeld geestig zoals deze. 

Uit: NU.nl 9-3-14

Zo'n koppenmaker moet de zaak natuurlijk aan de beschikbare ruimte aanpassen. De houder van een vals paspoort is misschien wel een 'valspaspoorthouder'. Maar ja, dat is geen woord dat in de van Dale voorkomt dus dan maar deze oplossing gekozen. Nou dekt de vlag de lading toch al niet. Het gaat hier om een gestolen paspoort en dat zal meestal niet vals zijn.

Uit: Castricums Weekblad 5-6-13

Hier heeft de koppenmaker de tekst niet (goed) gelezen want daar staat het wel juist. Mogelijk hield hij rekening met de naderende bouwvakvakantie.

Klokken luider

Tot slot het bewijs dat de Engelse ziekte niet alleen in Nederland voor komt (en niet: voorkomt) maar ook in Vlaanderen.

Een gevalletje onderbroeken lol.

Over afzwaaien en een zwakke kwakkel

Kop uit de Volkskrant van eergisteren:

Eerst dacht ik, ach, wat zielig voor die kleine leerlingen. Dat is zeker omdat ze anders niet met het krijtje bij het bord kunnen komen. Maar dat bleek het niet te zijn. Het is nog steeds de oude klacht dat het reken- en taalonderwijs onvoldoende goed opgeleide leerlingen produceert. Mbo'ers zijn leerlingen die gemiddeld zo rond hun 20e eindexamen doen. Die hebben dus al tegen de 15 jaar onderwijs achter de rug en weten dan nog niet met d en dt om te gaan. En dat is nog niet zo vreselijk maar het is vaak wel een indicatie dat het met het begrip voor taal, stijl en de betekenis van woorden ook niet al te best gesteld is. Een deel van deze leerlingen komt dan via de pabo nog goed terecht maar al die andere kneuzen verdwijnen dan in het bedrijfsleven om daar allerlei onzinnigheden aan het papier dan wel het scherm toe te vertrouwen. Toch heeft dat een voordeel want daar moet ik dan vaak om glimlachen. Een paar voorbeelden.

Prinses Beatrix zwaait af

Als ik zo'n onderschrift lees, dan denk ik al gauw dat ik iets gemist heb. Want ik wist echt niet dat Bé in dienst was geweest. Maar misschien heeft het werkwoord afzwaaien z'n betekenis verloren sinds de opheffing van de dienstplicht. Nou impliceert afzwaaien natuurlijk ook dat er met 'groot verlof' wordt gegaan. En met dat in 't achterhoofd...

NRC 26-7-13

Voormalige werknemers die uit de school zijn geklapt. Met applaus? Of zijn ze eruit geslagen? Dan wordt dat voormalige weer wat duidelijker.

... in zijn fouillering
(Rijswijkse Courant)

Dat moet dan een kledingstuk zijn, of een tas o.i.d. Anders kan ik er niet van maken. Maar gelukkig hebben de agenten er in gekeken en vonden ze de spullen.

... gewijd
(NRC 3-10-13)

Wordt het zware weer aan klanten opgedragen? Had die journalist van wijten maar weet gehad, dan had hij geweten dat dat zware weer aan die klanten geweten wordt.

... een hand uitreiken
(NRC 10-3-14)

Een handreiking doen, iemand de hand reiken, allemaal prima. Maar een hand uitreiken dat heeft toch iets van een gewonnen prijsvraag. Nou ja, altijd gemakkelijk, zo'n handje extra.

Onthoudt uw vaknummer
(Bord in Rijswijk)

Hier slechts de vraag wie dat vaknummer gaat onthouden. Want dat is toch wel prettig als er iemand is die dat voor de vergeetachtige parkeerder wil doen.

Met een zwakke gezondheid kwakkelen
(NRC 9-3-14)

Dit riekt naar een pleonasme. En ik vind die woorden mooi bij elkaar passen. Je kunt er wat moois van maken: "Wat ben jij toch een zwakke kwakkel!"

Of al deze teksten door mbo'ers gemaakt zijn? Dat zal wel niet. Maar ik ben er wel van overtuigd dat we steeds meer van dit soort taalbloempjes zullen zien. Zo blijft lezen een vreugde!

Aptoniemen en andere misverstanden

Al een tijdje niet naar taal getaald. Soms gebeuren er dingen waardoor het even niet lukt. Maar aan elk writer's block komt een eind, zo ook aan deze. Vaak heb je slechts een geringe aanleiding nodig om weer geïnspireerd te raken. Zo kwam ik vanmiddag dit fraaie aptoniem* tegen. Ter verduidelijking, de TSA is de Transportation Security Agency, de Amerikaanse overheidsinstantie die o.a. verantwoordelijk is voor de beveiliging van luchthavens in de USA. Dus als je daar werkt en je heet John Pistole, dan is dat vragen om naamgrapachtige opmerkingen.

John Pistole

Nog zo'n Amerikaans naamgrapje. Het is geen echt aptoniem maar toepasselijk is het wel. Voor het goede begrip, het Engelse woord slaughter betekent o.a. zoveel als 'slachting' of 'bloedbad'.

Slaughter

Wanneer je een naam hebt als Arnaud Demaré, dan kan je eigenlijk alleen maar wielrenner worden. En zo geschiedde.

Demaré (NRC 26-8-13)

Vandaag kregen we deze reclameuiting in handen. Nou heb ik al moeite met 'alles wat'-zinsconstructies maar dat is niet de reden deze Hemazak hier te tonen. Het moge dan wel duidelijk zijn wat hier de bedoeling is, ik vraag me toch af wat er zou gebeuren indien ik bij de kassa staande zou houden dat Hema wel honderden, zo niet duizenden producten in de schappen heeft liggen die, ieder voor zich qua afmeting, wel in deze zak passen. En dat ik die daarom allemaal kan meenemen tegen een met 15% gekorte prijs. De marketing-afdeling van de Hema zou er goed aan doen wat minder dubbelzinnige teksten te verzinnen.

... alles wat in deze zak past.
Een zak met een dubbele bodem.

Je zou kunnen zeggen dat deze koppenmaker een tikfoutje heeft gepleegd maar ik heb toch meer de indruk dat hier een uitdrukking verkeerd gebezigd wordt. Een nood wordt gelenigd en niet geledigd. Maar ja, een nood ledigen klinkt ook wel een beetje plausibel. Dus daarom zal het de corrector (bestaat dat vak nog?) niet opgevallen zijn.

de nood ledigen (NRC 11-11-13)

Tot slot nog een kop uit de NRC van 21 oktober j.l. Alweer is de bedoeling van de koppenmaker wel duidelijk maar het resultaat blijft hilarisch (vind ik).

Meldkamer: "Hallo, met wie spreek ik?"

*Een aptoniem (afgeleid van Latijn aptus, "geschikt" en Grieks onuma, "naam") is een naam die aansluit bij hetgeen de drager van die naam in het dagelijks leven doet.