28 oktober 2018

Naamgrappen zijn niet leuk

Naamgrappen zijn niet leuk, zo wil de volksmond. Nou wil de volksmond wel meer waar ik het niet mee eens ben, zo ook dit. Toegegeven, sommige naamgrappen zijn flauw, andere ongepast. Maar neem nou het verschijnsel 'aptoniem', de (meestal) achternaam die bezigheden van de drager bevestigt of daar mee te maken heeft.
Of juist het tegenovergestelde, een achternaam die in tegenspraak is met het beroep of de bezigheden van de drager. Daar is geen begripsnaam voor, daarom heb ik zo'n naam 'contraptoniem' genoemd. Ik vind dat wel een mooie benaming ook al omdat een nieuw woord eigenlijk een contraptie is, een uitvindsel.
Dan is er nog een categorie mensen die meent te moeten schrijven over een onderwerp dat enig verband heeft met hun achternaam. De term die ik daarvoor bedacht heb is 'provoniem'*, een (achter)naam die bij de drager aan de naam gerelateerde [schriftelijke] uitingen uitlokt/oproept. Maar misschien is er wel een betere benaming en, zoals politiewoordvoerders in het programma 'Opsporing verzocht' steevast zeggen, die horen wij dan graag.

Om maar met die laatste groep te beginnen, als je een naam hebt zoals deze schrijver, dan moet je natuurlijk over Feyenoord schrijven.

UIt: NRC 30-3-2016

Het subtiele verschil tussen een musicus en muzikant is gefundenes Fressen voor iemand met de klassieke naam Strauss.

Uit: NRC 4-8-2018

Deze briefschrijver zal ook tijdens zijn werkzame leven wel te maken hebben gehad met grapjes over zijn naam, al dan niet achter zijn geüniformeerde rug. En dat hij nu nog over criminaliteit schrijft is dus niet zo verbazingwekkend.

Uit: NRC 28-10-2017

Uit: NRC 4-8-2018

Dat een Dick over dat ding schrijft, tja, daar kan ik me nou vrolijk over maken.

Het minste dat je van de volgende briefschrijver kunt zeggen is dat hij strijdlustig is. Zijn familienaam duidt daar al op.


Uit: NRC 29-7-2014

Veel mooier dan de volgende kan je ze niet krijgen. Een dame met zo'n achternaam die over de piemeltjes van Fokke en Sukke schrijft!

Uit: NRC 27-9-2018
Dat deze dame er echt werk van maakt, moge blijken uit een eerdere ingezonden bijdrage van haar hand van 8-1-2016. Daarin schrijft zij met enige spijt over vervelende ervaringen in het openbaar vervoer die aan haar voorbij gegaan zijn. Ook in dit blog werd zij al eerder gesignaleerd.

Over naar de wereld van de contraptoniem. Hij is niet meer in leven maar er was tot voor niet zo lang geleden een Philippijnse kardinaal met de naam Jaime Sin. Dat is op zich al leuk (zeker als je naast het Engels ook enige kennis van de Franse taal bezit) maar het is ook vragen om moeilijkheden, zeker in Engelssprekende landen. Voor wie niet zo thuis is in de Engelse taal, een cardinal sin is een doodzonde.

Bron: pinoystop.org

Nu we toch in het buitenland verzeild zijn geraakt, nog eentje van Italiaanse bodem. Kijkend naar de voetbalwedstrijd Olympique Marseille tegen Lazio Roma, meldde de verslaggever dat een bepaalde aanvaller zeer beweeglijk was. Eigenlijk een overbodige mededeling, aan stilstaande aanvallers heb je niet zoveel. Maar goed, deze aanvaller deed zijn eigen naam wel heel weinig eer aan. Hij heet 'Immobile' oftewel 'onbeweeglijk'.

Bron: transfermarkt.nl

En als laatste categorie, de aptoniemen. Als je daar op gaat letten, kom je ze echt regelmatig tegen. Ze komen zelfs zo vaak voor dat de sociaal-psycholoog Raymond Smeets in 2009 een studie aan het nomen est omen** heeft gewijd. En hij concludeert dat er wel degelijk een zekere samenhang is tussen bepaalde familienamen en het gekozen beroep. Voor de hieronder genoemde voorbeelden geldt dat voor de volle 100%, die samenhang is er!


Een goed aptoniem heeft geen uitleg nodig. Zo ook deze:


En deze:


Het staat niet erg duidelijk op het uithangbord maar bestudering levert op dat hier tandems te koop of te huur zijn. De firmanaam is Dubbeld.

Tot slot een gelegenheidsaptoniem. Mijnheer Butter wint in 1950 ƒ10.000 in de Blue Band wedstrijd. De ouderen onder de lezers weten zeker nog wel dat dit ooit een margarinemerk was van Unilever. Ook hier speelt de volksmond een rol(letje). Aan tafel zullen maar weinig mensen zeggen, geef mij de margarine eens aan. Dan heeft men het gewoon over 'boter'.

Uit: De Heerenveensche Koerier, 3-8-1950

En een familielid scoort nog ƒ 2.500, in 1950 een klein kapitaaltje (om er maar eens een pleonasme tegenaan te gooien)! Overigens zou een dergelijke publicatie, met de adressen van de met name genoemde winnaars, vandaag, in verband met alle privacywetgeving, niet meer toegestaan zijn. Het kan verkeren.

Nog even terug naar het begin, ik laat het aan de lezer om bovenstaande naamgrappen al dan niet "leuk" te vinden. Voor mij geldt in ieder geval dat alleen al het verzamelen en hier signaleren van aptoniemen enz., mij vreugde geeft. En dan mag verder elke volksmond er het zijne van denken, ieder z'n meug.

* Afgeleid van het Latijnse provocetis, dat betekent 'uitlokken' en het Griekse onuma, hetgeen 'naam' betekent.
** De naam is een voorteken

22 oktober 2018

Broddelborden

Borden kan je voor je kop hebben of de verkleinde variant kan verhangen zijn. En iets kan zomaar op iemands bordje terecht komen. Maar daar heb ik het hier niet over. Borden, in de betekenis van informatiedragers, daar wil ik het eens over hebben. Volgens Van Dale is het een stuk hard materiaal al dan niet met een opschrift. Op de meeste valt weinig aan te merken maar soms...
Je komt van alles tegen, nuttig, overbodig, te veel of onjuist. Daarom hebben borden mijn aandacht, ook al omdat aangebrachte teksten vaak tot vrolijkheid aanleiding geven, bij mij althans.
Ik kan me overigens niet aan de indruk onttrekken dat bordteksten nogal eens mondeling aan de bordenmaker worden doorgegeven. En als die bordenmaker iemand is met een wat minder ontwikkeld gevoel voor taal, dan krijg je soms een resultaat dat waarschijnlijk niet de bedoeling is geweest. Daar komt bij dat wanneer je een tekst moet aanbrengen met behulp van plakletters, of wanneer je de letters er op moet schilderen (een vak apart!), dat je dan de neiging hebt je te concentreren op de letter. En niet op het woord als geheel. Een mooi voorbeeld daarvan is dit bordje. De maker weet vast wel dat je 'Castricummer' met dubbel m schrijft. Maar als je zo ingespannen bezig bent...

Uit: Nieuwsblad Castricum 12-9-2018

Maar inderdaad, het bord kan ook net te klein zijn. Of het woord te lang.
Merkwaardig taalgebruik behoort wel tot meest voorkomende oorzaken van mijn bordjesvrolijkheid.


Het minste dat je van deze zin kunt zeggen is dat ie krom is. Wat is er mis met 'Toegang tot de schoolterreinen is verboden van enz.'? Als ik directeur van die school zou zijn, liet ik het subiet wijzigen. Het is in ieder geval geen reclame voor het taalonderwijs daar. En dan nog die losse 'h' na 07.00. Die zal bedoeld zijn als afkorting van het Engelse woord hours. Maar waarom dat dan geen 'u' kan zijn, is mij niet duidelijk.

En dan hier een staaltje efficient paalgebruik.


Een voor mij geheel nieuwe methode van het weergeven van teksten, zie je hieronder.


Deze tekst staat op een aantal plaatsen op een fietspad langs de N513. Is dit een methode om de precariorechten te omzeilen? Kijk, als allerlei bedrijven dit gaan doen, dan wordt de weg één grote reclamefolder. Lijkt mij knap onrustig. Je zou er ADHD van krijgen.

En dan hier een puzzeltje. Want wie moeten hier nu afstappen?


Dat zijn twee groepen verkeersdeelnemers nl. 1. Brom en 2. Bromfietsers. Fietsers behoeven dus niet af te stappen want zij worden als categorie niet genoemd. Wat ze dan wel moeten met zo'n bord dat alle verkeer verbiedt? Maar eens aan Brom(snor) vragen.
Update 26 okt. 2018: Blijkbaar zijn er nog mensen met gevoel voor taal werkzaam in de gemeente, het bord heeft een rectificatie ondergaan.


Dit bord doet wat mij betreft mee met de 'hoeveel-fouten-kunnen-er-op-één-bord-staan'-kampioenschappen.


Tussen 10 tot 19 uur? Dat riekt naar een contaminatie. Het is 'tussen 10 en 19 uur' of 'van 10 tot 19 uur'.
Dan de opruim verplichting. Dat is toch echt één woord. Maar goed, los daarvan, de tekst op het bord verplicht tot het opruimen van honden en ook van paardenpoep. Waarom er ook geen verplichting is tot het opruimen van hondenpoep, dat ontgaat me dan.
Misschien toch bij het volgende bordje maar een streepje op de onderste regel gezet: 'honden- en paardenpoep'. Want zonder streepje is het niet opruimen van hondenpoep niet strafbaar. Maar misschien moet je daarvoor een rechter treffen met een hond.


Een poging to fonetisch Engels.


Een recycled fiets, wat zou dat zijn?

Het volgende bordje moet wel staan in een streek waar de wederopstanding van Onze Lieve Heer aanstaande is.


Ook de punt (.) na 'betreden' is wat curieus. De zin die daarna komt, roept daardoor alleen maar vragen op.


Natuurlijk kan die camping wel aansprakelijk worden gesteld! Dat bepaalt de klagende partij namelijk. Dat ze misschien niet aansprakelijk zijn, tja, dat is weer een geheel andere kwestie.
En hier nog een variant.


Dat hoeft de direktie (directie) ook helemaal niet te doen! Dat doet de eigenaar van de zoekgeraakte jas wel. Kennelijk een lastige materie, dat aansprakelijk stellen.

Tot slot een afbeelding met een bordje waarop tenminste duidelijk staat hoe allowed gespeld wordt.

Uit: NRC 29-6-2016
De heren lijken zich van het verbod weinig aan te trekken.

1 februari 2016

Van tikfouten en toetsenborden

Ooit wel eens tijdens een vakantie in Frankrijk in een internetcafé gezeten? En dan op zo'n pc het idee hebben dat je meer moeite hebt om de juiste toets te vinden dan thuis? Ik heb me dat eigenlijk nooit zo gerealiseerd maar er zijn landen in Europa die toetsenboren gebruiken met een andere configuratie dan wij gewend zijn. Als ik een beetje had nagedacht, dan had ik dat natuurlijk wel kunnen weten. Want waarom spreken wij van een QWERTY-toetsenbord? Omdat er kennelijk ook andere zijn.


Het hierboven afgebeelde toetsenbord is in Nederland, en trouwens ook in de meeste Engels-sprekende landen, de standaard. Maar bij onze Belgische buren en in Frankrijk gebruikt men de AZERTY-variant.



Niet alleen de A en de Z staan op een andere plaats, ook de M is "verstopt". Het meest opmerkelijk vind ik de plaats van de punt [.]. Om een punt te zetten [pardon the expression, no pun(t) intended] moet je <shift>  puntkomma [;] tikken! M.a.w. het is eenvoudiger om een puntkomma te plaatsen dan een punt... Hoe kom je op het idee?? Dan heb je toch wel een vreemde blik op de wereld.
De accent aigu en de accent grave op de e [é en è] komen in het Frans heel veel voor. Dus dat daar toegankelijke toetsen voor zijn, op de bovenste rij, dat is heel logisch maar wanneer je een accent aigu op de hoofdletter E wilt fabrieken, b.v. in Élysée, het huis van de heer Hollande, dan moet je echt aan het werk. Of liever gezegd, het lukt gewoon niet. Dan moet je teruggrijpen op ASCII-codes, in dit geval op nummer 144.
Naar het schijnt behoren de o en de e in onze oe-klank, in het Frans aan elkaar geschreven te worden. B.v. in oevre [œvre]. Maar ook daar is geen vaste combinatie van toetsen voor. Via ASCII nummer 339 lukt het wel.

Onder deze kop verscheen op 29-1-2016 in NRC Handelsblad
het artikel dat als inspiratie diende voor dit blog

En inderdaad, voor die kop heb je wel een paar ASCII-codes nodig [#128: Ç en #145: æ]. Maar, eerlijk is eerlijk, op een QWERTY-bord is dat niet anders. In ieder geval is men in Frankrijk ook tot de conclusie gekomen dat sommige dingen voor verbetering vatbaar zijn en heeft het Franse standaardisatie-instituut opdracht gekregen met verbeteringsvoorstellen te komen.

Om de eenheid in Europa nog wat verder gestalte te geven, hebben de Duitsers ook nog een variant en wel een toetsenbord met de QWERTZ-indeling. Veel duitser kan het niet. Probeer maar eens een Duitser te imiteren die Engels denkt te spreken en zeg dan: "Qwertz". Dan krijg ik toch allerlei Monty Python-achtige visioenen.


De Duitsers zijn wel zo slim geweest om voor de veel gebruikte letters-met-umlaut aparte toetsen aan te brengen. En ook de sz [ß] krijgt de eer die het toekomt.
In ieder geval is het uitkijken geblazen in de diverse buitenlanden. Een tikfout is zo gemaakt.
Over tikfouten gesproken, dit is er wel eentje:

Telegraaf-site 8-10-2014

De volgende lijkt een vriendelijke opwekking te zijn om leraren een douceurtje te geven. Maar dit is al de mededeling dat Rotterdam het gaat doen. Dus: 'Rotterdam geeft', een t te weinig.

NRC 18-1-2016

Maar dat wordt hierna weer goedgemaakt met een extra t.


Ik heb het voor de zekerheid nog even nagekeken maar 'hemd' schrijf je echt met een d.

NRC 14-10-2014

Tja, is 'tourmenteren' nou een tikfout of een misconceptie. Het woord bestaat niet. Als ik er een betekenis aan zou moeten hechten, dan zou ik met mijn kennis van het Frans zeggen dat het iets met liegen in de Tour de France heeft te maken. Maar uit de tekst van het bijbehorende stukje (zie hierna) is op te maken dat het om een gekweld iemand gaat, een getormenteerd persoon dus.

NRC 14-10-2014

Dat tikfouten ook op een Engels QWERTY-toetsenbord gemaakt kunnen worden, bewijst de volgende tekst. En het is nog grappig ook, Vind ik tenminste.

NRC 9-4-2013

Voor de niet-Engelssprekenden, uitgerekend Thatcher die overlijdt als gevolg van een staking [strike], dat is wel humor. Maar bedoeld werd een 'stroke' ofwel een beroerte...

28 december 2015

Over kopmannen, krantenkoppen en topbollen

Een kopman zal door de meeste mensen wel geassocieerd worden met wielrennen. Elke ploeg heeft een kopman, de man die door z'n knechten over de eindstreep geholpen moet worden. Maar ik stel me zo voor dat er bij een krant ook wel een kopman werkt. En dan bedoel ik niet de hoofdredacteur maar wel de man die de koppen maakt. U denkt misschien dat dat toch geen vak kan zijn maar ik geef het u te doen om voor een willekeurig artikel een kop te maken die uit twee of drie woorden bestaat, min of meer exact de essentie van de inhoud weergeeft en de lezer noodt tot lezen. Getuige ingezonden brieven, die met enige regelmaat in kranten verschijnen, lukt zoiets niet altijd helemaal.
In ieder geval bestaat er binnen de rijen der kopmannen nog een sub-categorie en wel die van de grappenmakers. Dat zijn lieden die met behulp van woordspelingen een glimlach op uw gezicht proberen te toveren. De krant van wakker Nederland heeft een zekere naam op dit gebied.


De volgende, ook uit De Telegraaf, vind ik een hoogstandje.

18-1-2014


Maar mijn geliefd NRC Handelsblad weet er ook wel raad mee. Hierna een aantal voorbeelden waarop de kopman met enige trots kan terugkijken.

NRC 3-10-2013

NRC 31-1-2014

NRC 12-8-2013

NRC 15-7-2013

Op 9 juli van dit jaar overleed Vincent Musetto, 74 jaar oud. Vincent was o.m. kopman bij de NewYork Post. Daar produceerde hij op 15 april 1983 een kop van legendarische omvang. Oordeel zelf, het is een beauty! He and it will be remembered.


"De humor ligt op straat", zei Max Tailleur al. Maar gelukkig niet alleen daar, ook elders in kranten kan je wel pareltjes vinden. Je oog moet er op vallen.

NRC 16-10-2014

In een Rijswijkse krant wordt terloops meegedeeld dat de ANWB onder gemeentelijk toezicht is gesteld. Vreemd, negens iets over gelezen. Ook niet dat de Wegenwacht nu onder de AWBZ ressorteert.

Rijswijks Nieuwsblad

De VVD-er Sterk vraagt terecht of de raad hierover geïnformeerd kan worden. Misschien kan hij dan meteen vragen waarom de VVD-fractievoorzitter in de Tweede Kamer naar het CDA is overgestapt.

NRC 15-6-2013

Het is al weer heel lang geleden dat Ronald Biggs "de grootste treinroof aller tijden" op zijn naam schreef. Niettemin ziet de man er voor zijn hoge leeftijd bijzonder goed uit.


Ik heb het even voor u opgezocht maar een Duitse desserteur is iemand die zich verlaat op Schwarzwälder Kirschtorte.

Historisch Nieuwsblad

Omdat een politieman wel eens uit z'n slof schiet, is het altijd raadzaam om even te melden dat het ook wel anders kan toegaan.


Als politieman moet je natuurlijk wel zeker zijn van je zaak.


Als je bij iemand aan wilt bellen met een kapmes, dan is dat is nog aardig mikken.

NU.nl 12-4-2014

Het kan natuurlijk ook zijn dat hij bij de buren aan huis knipte.

Zo aan het eind van het jaar is het tijd om even terug te blikken. Wanneer ik mijzelf beperk tot dit blog dan moet ik constateren dat het niet een bijster productief jaar is geweest. Ik heb het voornemen om daar in het nieuwe jaar verandering in te brengen. Tot die tijd houden wij ons bezig met de van mijn schoonouders geërfde traditie van het oliebollen bakken. Want die AD-bollen mogen dan bij de winnaars wel topbollen zijn, wij zweren bij ons eigen maaksel volgens aloud Loosduins recept! Het ga u goed in het nieuwe jaar.

AD 28-12-2015

Volgens Loosduins recept!